Όταν το “θέλω να αλλάξω” συναντά το “είμαι έτοιμος να δω”
Υπάρχουν φορές που οι άνθρωποι έρχονται στη θεραπεία λέγοντας «θέλω να αλλάξω… θέλω να σταματήσω να φοβάμαι, να θλίβομαι, να επαναλαμβάνω τα ίδια». Κι όμως, η αληθινή αλλαγή δεν αρχίζει με το «να γίνω άλλος», αλλά με το να δω ποιος είμαι. Αυτό το σημείο σύγκρουσης, ανάμεσα στην επιθυμία για αλλαγή και στη δυσκολία της θέασης του εαυτού, είναι συχνά το πιο καθοριστικό σημείο της θεραπευτικής διαδικασίας.
Η αλλαγή δεν είναι επιδιόρθωση
Στην αρχή, πολλοί περιμένουμε ότι η ψυχοθεραπεία θα μας “διορθώσει”. Ότι υπάρχει ένας “καλύτερος εαυτός” που περιμένει να τον φτάσουμε, αν βρούμε τη σωστή τεχνική, το σωστό βήμα.
Αλλά η αλλαγή δεν είναι επιδιόρθωση. Είναι αποδοχή με επίγνωση. Είναι να φωτίζεις σιγά σιγά τα κομμάτια που έκρυβες από φόβο ή ντροπή, να τα κοιτάς με καλοσύνη, και να τα ενσωματώνεις αντί να τα απορρίπτεις.
Η Carl Rogers (1957), πατέρας της Προσωποκεντρικής Προσέγγισης, έλεγε ότι “το παράδοξο είναι πως όταν αποδεχτώ τον εαυτό μου όπως είναι, τότε μπορώ να αλλάξω”. Κι αυτό παραμένει ο πιο τρυφερός και βαθύς ορισμός της ψυχοθεραπευτικής αλλαγής.
Το νευρικό σύστημα και η εμπειρία της ασφάλειας
Από τη σκοπιά της νευροβιοψυχολογίας, η αλλαγή δεν συμβαίνει μόνο με τη σκέψη , συμβαίνει μέσα στο σώμα. Ο εγκέφαλος δεν μπορεί να μάθει κάτι καινούργιο αν δεν αισθάνεται ασφαλής.
Η Polyvagal Theory (Porges, 2011) δείχνει ότι η θεραπευτική σχέση λειτουργεί σαν ρυθμιστής του νευρικού συστήματος, μέσα στην ασφάλεια, ο οργανισμός μας μπορεί να αφήσει την άμυνα, να χαλαρώσει, να νιώσει, να συνδεθεί.
Η αλλαγή, λοιπόν, δεν είναι “πράξη βούλησης”. Είναι αποτέλεσμα μιας σωματικής εμπειρίας ασφάλειας που μας επιτρέπει να εξερευνούμε χωρίς φόβο.
Από την επιβίωση στη σύνδεση
Η Bessel van der Kolk γράφει στο The Body Keeps the Score ότι το τραύμα μάς μαθαίνει να επιβιώνουμε, αλλά όχι να ζούμε. Η θεραπεία μάς καλεί να περάσουμε από το “αντέχω” στο “νιώθω”,
από το “ελέγχω” στο “εμπιστεύομαι”. Αυτό το πέρασμα είναι αργό, και συχνά πονάει , γιατί χρειάζεται να εγκαταλείψουμε τις άμυνες που κάποτε μας έσωσαν. Αλλά είναι ο μόνος δρόμος που οδηγεί σε πραγματική ελευθερία.
Η αλλαγή δεν φαίνεται… βιώνεται!
Η αλλαγή σπάνια έρχεται με μεγάλες αποφάσεις. Συνήθως έρχεται μέσα από μικρές στιγμές:
όταν αναπνέεις λίγο πιο βαθιά, όταν δεν αντιδράς με τον ίδιο τρόπο, όταν επιλέγεις να μείνεις αντί να φύγεις. Αυτά είναι τα “αόρατα” βήματα της ψυχής.
Και συχνά, ο/η θεραπευτης/τρια είναι εκεί όχι για να δείξει τον δρόμο, αλλά για να σταθεί δίπλα όσο τον βρίσκεις εσύ.
Η αλλαγή ως σχέση
Η ψυχοθεραπεία δεν αλλάζει τους ανθρώπους, οι σχέσεις αλλάζουν τους ανθρώπους.
Η θεραπευτική σχέση είναι ένας καθρέφτης ασφάλειας, αποδοχής και παρουσίας. Μέσα από αυτήν, μαθαίνουμε ότι μπορούμε να υπάρχουμε χωρίς να κρινόμαστε, να μιλάμε χωρίς να χάνουμε αξία.
Ο Daniel Siegel περιγράφει αυτή τη διαδικασία ως “interpersonal neurobiology”: οι εγκέφαλοί μας αλλάζουν μέσα από τη σύνδεση. Κάθε θεραπευτική σχέση είναι ένας χώρος νευροβιολογικής επανεκπαίδευσης, ένας χώρος όπου η αλλαγή δεν διδάσκεται, συμβαίνει.
Η αλλαγή ως ήπια μετάβαση
Η αλλαγή δεν είναι πάντα θεαματική. Μερικές φορές είναι απλώς να σταματήσεις να σε φοβάσαι.
Να πεις “είμαι εντάξει εδώ που είμαι, κι αυτό είναι ένα ξεκίνημα”. Και μέσα από αυτή την ηρεμία, αρχίζει η αληθινή μεταμόρφωση. Όχι γιατί έγινες άλλος… αλλά γιατί επέστρεψες σε εσένα βρήκες εκείνον τον εαυτό που έχεις κλεισμένο κάπου σκοτεινά!!!
Βιβλιογραφία
-
Rogers, C. (1957). The Necessary and Sufficient Conditions of Therapeutic Personality Change. Journal of Consulting Psychology.
-
Porges, S. W. (2011). The Polyvagal Theory. Norton.
-
van der Kolk, B. A. (2014). The Body Keeps the Score. Penguin.
-
Schore, A. N. (2012). The Science of the Art of Psychotherapy. Norton.
-
Levine, P. (1997). Waking the Tiger: Healing Trauma. North Atlantic Books.
-
Neff, K. D. (2011). Self-Compassion. HarperCollins.
